Publikacja: 02.08.2026 godz. 20:00
Czy szkoła w Afryce może zmienić przyszłość dziecka i całej jego rodziny? W Ghanie, Gambii i Sierra Leone dostęp do edukacji wciąż zależy nie tylko od zdolności ucznia, lecz także od miejsca zamieszkania, sytuacji materialnej rodziców, kosztów transportu, mundurka, podręczników czy codziennego posiłku. O afrykańskiej szkole opowiada ks. Piotr Wojnarowski SDB, salezjanin od 2003 roku pracujący w Afryce Zachodniej.
Ks. Piotr Wojnarowski i jego doświadczenie w Afryce
Ks. Piotr Wojnarowski SDB jest salezjaninem i misjonarzem pochodzącym z Przemyśla. Przez wiele lat przebywał w Ghanie, gdzie kierował salezjańską szkołą zawodowo-techniczną w Sunyani oraz koordynował duszpasterstwo młodzieży w krajach anglojęzycznej Afryki Zachodniej.
Następnie pracował w Gambii, współtworząc nową placówkę salezjańską. Obecnie jest dyrektorem ośrodka Don Bosco Fambul we Freetown w Sierra Leone.
Dzięki wieloletniemu doświadczeniu może patrzeć na afrykańską edukację z wielu perspektyw: ucznia, nauczyciela, dyrektora szkoły, wychowawcy oraz człowieka spotykającego rodziny, których przyszłość często zależy od tego, czy ich dzieci otrzymają szansę na naukę.
Afryka widziana przez szkołę
W trzecim odcinku wakacyjnego cyklu „Nieoczywista Edukacja” rozmawiamy o Afryce Zachodniej widzianej przez codzienne życie uczniów, nauczycieli i rodziców.
Nie zatrzymujemy się na obrazie znanym z medialnych informacji o konfliktach, migracji i kryzysach humanitarnych. Zamiast tego zaglądamy do szkół w Ghanie, Gambii i Sierra Leone. Pytamy, jak wygląda zwyczajny dzień ucznia, czego uczą się dzieci, z jakimi trudnościami mierzą się nauczyciele i dlaczego edukacja pozostaje dla wielu rodzin największą nadzieją na lepszą przyszłość.
Nie ma oczywiście jednej „afrykańskiej szkoły”. Poszczególne państwa, regiony i placówki bardzo się od siebie różnią. Doświadczenia ks. Piotra pozwalają jednak zobaczyć problemy oraz aspiracje obecne w wielu miejscach Afryki Zachodniej.
Czy szkoła jest naprawdę bezpłatna?
W Europie przywykliśmy do przekonania, że publiczna edukacja jest powszechnie dostępna. Tymczasem w wielu afrykańskich rodzinach nawet pozornie niewielki wydatek może zdecydować o tym, czy dziecko będzie regularnie chodziło do szkoły.
Kosztem mogą być mundurek, zeszyty, podręczniki, transport, posiłek albo udział w egzaminie. Dlatego formalne zniesienie opłat nie zawsze oznacza, że wszystkie dzieci mają takie same możliwości.
W Sierra Leone od 2018 roku realizowany jest program bezpłatnej edukacji Free Quality School Education. Jego celem jest zwiększenie dostępu do nauki i poprawa jej jakości. Program przyniósł wzrost liczby szkół oraz uczniów, jednak nadal pozostają wyzwania związane z wyposażeniem placówek, przygotowaniem nauczycieli i rzeczywistymi kosztami ponoszonymi przez rodziny.
Więcej informacji przedstawia Bank Światowy w raporcie dotyczącym edukacji w Sierra Leone.
Szkoła w kraju wielkich różnic
Warunki nauki mogą wyglądać zupełnie inaczej w dużym mieście, na jego obrzeżach i w niewielkiej miejscowości. Jedna szkoła dysponuje dostępem do internetu i pracownią komputerową, podczas gdy w innej brakuje energii elektrycznej, podręczników albo wystarczającej liczby sal.
Różnice dotyczą również przygotowania nauczycieli oraz liczebności klas. Dlatego zwiększenie liczby dzieci objętych edukacją jest dopiero pierwszym krokiem. Równie ważne pozostaje pytanie o jakość nauczania.
Organizacje międzynarodowe zwracają uwagę, że przyszłość szkolnictwa w Afryce Zachodniej będzie zależała w dużej mierze od odpowiedniego przygotowania i wspierania nauczycieli. Temu zagadnieniu poświęcony jest między innymi raport UNESCO dotyczący inwestowania w nauczycieli i dyrektorów szkół w Afryce Zachodniej.
Dyrektor szkoły w Sunyani
Ważną częścią rozmowy są doświadczenia ks. Piotra z pracy w salezjańskiej szkole zawodowo-technicznej w Sunyani w Ghanie.
Kształcenie zawodowe ma tam bardzo konkretne znaczenie. Zdobycie zawodu może dać młodemu człowiekowi możliwość znalezienia pracy, samodzielnego utrzymania się i wsparcia całej rodziny. Szkoła nie jest więc jedynie miejscem zdobywania wiedzy. Staje się początkiem drogi do niezależności.
Pytamy, z jakimi problemami mierzy się dyrektor takiej placówki, czego oczekują uczniowie i rodzice oraz jak łączyć nauczanie zawodu z wychowaniem, budowaniem odpowiedzialności i przygotowaniem młodego człowieka do dorosłego życia.
Czy edukacja pozwala wyjść z ubóstwa?
Dla wielu afrykańskich rodzin wykształcenie dziecka jest najważniejszą inwestycją. Rodzice podejmują ogromny wysiłek, aby opłacić transport, mundurek i potrzebne materiały. Wierzą, że szkoła otworzy przed synem lub córką możliwości, których sami nigdy nie otrzymali.
Jednocześnie samo ukończenie szkoły nie gwarantuje pracy. Młodzi ludzie zderzają się z bezrobociem, brakiem stabilności oraz ograniczonym dostępem do dalszego kształcenia.
Dlatego pytamy, kiedy edukacja rzeczywiście staje się drogą do lepszego życia, a kiedy pozostaje jedynie obietnicą, której nie potrafią spełnić gospodarka i państwo.
Afrykańska szkoła wobec technologii
Kiedy w Europie rozmawiamy o sztucznej inteligencji, edukacji STEAM oraz zawodach przyszłości, wiele szkół w Afryce Zachodniej wciąż mierzy się z problemami znacznie bardziej podstawowymi.
Nie oznacza to jednak, że młodzi Afrykanie pozostają poza światem nowych technologii. Smartfony, media społecznościowe i narzędzia cyfrowe są obecne również w ich życiu. Problemem pozostaje natomiast nierówny dostęp do urządzeń, internetu oraz energii elektrycznej.
Sierra Leone rozwija strategię edukacji cyfrowej, która ma pomóc szkołom lepiej wykorzystywać technologię i ograniczać różnice w dostępie do niej. Założenia tych działań przedstawia Narodowa Strategia Nauczania Cyfrowego Sierra Leone.
W rozmowie zastanawiamy się, czy Afryka będzie jedynie odbiorcą technologii tworzonych w innych częściach świata, czy może stać się także ich współtwórcą.
Don Bosco Fambul – szkoła odbudowywania życia
Dziś ks. Piotr Wojnarowski kieruje ośrodkiem Don Bosco Fambul we Freetown w Sierra Leone. Słowo „fambul” w języku krio oznacza rodzinę. Nie jest to przypadkowa nazwa.
Ośrodek pomaga dzieciom ulicy oraz młodym ludziom doświadczonym przez przemoc, wykorzystywanie, handel ludźmi i skrajne ubóstwo. Zapewnia im bezpieczne schronienie, terapię, edukację oraz możliwość rozpoczęcia nowego życia.
W takim miejscu szkoła nie może ograniczać się do przekazywania wiedzy. Najpierw trzeba odbudować poczucie bezpieczeństwa, zaufanie do dorosłych oraz wiarę młodego człowieka we własną wartość.
Właśnie tutaj szczególnego znaczenia nabiera system prewencyjny św. Jana Bosko, oparty na rozumie, religii i dobroci. Jego podstawą jest obecność wychowawcy, relacja oraz przekonanie, że w każdym młodym człowieku można odnaleźć dobro, nawet jeśli jego życie zostało wcześniej głęboko zranione.
Więcej informacji o działalności ośrodka, realizowanych programach oraz pomocy udzielanej młodym ludziom można znaleźć na oficjalnej stronie Don Bosco Fambul.
O czym rozmawiamy w odcinku?
W rozmowie usłyszymy między innymi:
• jak wygląda codzienność uczniów w Ghanie, Gambii i Sierra Leone;
• czy edukacja w Afryce Zachodniej jest rzeczywiście bezpłatna;
• jakie koszty związane z nauką ponoszą rodziny;
• jaką rolę w rozwoju szkolnictwa odegrali misjonarze;
• czego uczą się młodzi ludzie i jakie znaczenie ma kształcenie zawodowe;
• z jakimi wyzwaniami mierzył się dyrektor szkoły w Sunyani;
• czy edukacja pozwala młodym ludziom wyjść z ubóstwa;
• jak afrykańskie szkoły przygotowują się na rozwój nowych technologii;
• jak działa system wychowawczy św. Jana Bosko w Sierra Leone;
• czego europejska szkoła mogłaby nauczyć się od afrykańskich uczniów, nauczycieli i rodziców.
Czy szkoła może otworzyć drogę do przyszłości?
Szkoła w Afryce Zachodniej staje się w tej rozmowie punktem wyjścia do pytania znacznie szerszego niż dostęp do sali lekcyjnej, podręcznika czy internetu.
Jaka powinna być edukacja, aby naprawdę zmieniała życie? Czy wystarczy przekazać uczniowi wiedzę, jeśli poza szkołą czekają na niego ubóstwo, przemoc i brak perspektyw? A może najważniejszym zadaniem szkoły jest również odbudowywanie wiary młodego człowieka w to, że jego przyszłość nie została jeszcze przesądzona?
To rozmowa o Afryce, ale również o sensie edukacji. O szkole, która może nie mieć najnowocześniejszego wyposażenia, a mimo to pozostaje miejscem nadziei, wspólnoty i szansy na lepsze życie.
Gość: ks. Piotr Wojnarowski SDB
Rozmawia i realizuje: ks. Jerzy Babiak
Więcej w Wiarygodnej Edukacji
Zapraszamy do poznania innych podcastów Wiarygodnej Edukacji, a także do lektury artykułów i refleksji o współczesnej szkole. W serwisie przedstawiamy również najnowsze badania dotyczące dzieci, młodzieży i edukacji.
📚 Czytaj 🎧 Słuchaj 📊 Poznawaj dane
Razem szukajmy sensu współczesnej szkoły. Zapraszamy do współpracy.
