Uczeń korzystający z AI szybciej rozwiązuje zadania i częściej podaje poprawne odpowiedzi. Czy to jednak oznacza, że więcej rozumie? Najnowsze badania pokazują, że sztuczna inteligencja może być zarówno znakomitym korepetytorem, jak i wygodną protezą myślenia. Wszystko zależy od sposobu jej wykorzystania.
Lepszy wynik nie zawsze oznacza naukę
To jeden z najważniejszych wniosków raportu OECD Digital Education Outlook 2026. Sztuczna inteligencja może znacząco poprawiać wykonanie zadania, a jednocześnie nie prowadzić do rzeczywistego przyrostu wiedzy.
Uczeń otrzymuje poprawną odpowiedź, kończy ćwiczenie i ma poczucie sukcesu. Problem pojawia się wtedy, gdy narzędzie zostaje wyłączone i trzeba samodzielnie wykonać podobne zadanie. Wówczas może się okazać, że AI wykonała pracę za ucznia, zamiast pomóc mu zrozumieć problem.
OECD podkreśla, że znaczenie ma nie tylko samo narzędzie, lecz przede wszystkim jego konstrukcja. Dobra edukacyjna AI nie powinna natychmiast podawać gotowej odpowiedzi. Powinna zadawać pytania, udzielać stopniowych wskazówek, zachęcać do wyjaśniania własnego toku myślenia i pozwalać uczniowi popełniać błędy.
Wynik lepszy o 48 procent, a potem gorszy sprawdzian
Szczególnie interesujące jest badanie opublikowane w 2025 roku w „Proceedings of the National Academy of Sciences”. Eksperyment objął prawie tysiąc uczniów klas 9–11. Badacze porównali trzy grupy: uczniów pracujących bez AI, korzystających ze zwykłego GPT-4 oraz używających specjalnie przygotowanego tutora AI.
Podczas wykonywania ćwiczeń wyniki uczniów korzystających ze zwykłego GPT-4 poprawiły się o 48%. W przypadku wersji wyposażonej w pedagogiczne zabezpieczenia poprawa wyniosła aż 127%.
Sytuacja zmieniła się podczas samodzielnego sprawdzianu. Kiedy uczniowie nie mogli już korzystać z AI, grupa pracująca wcześniej ze zwykłym GPT-4 uzyskała wyniki o 17% gorsze od uczniów, którzy w ogóle nie mieli dostępu do sztucznej inteligencji.
Uczniowie używali chatbota jako drogi na skróty. Częściej prosili o odpowiedź, niż próbowali samodzielnie dojść do rozwiązania. Co ważne, nie byli świadomi, że nauczyli się mniej. Ich przekonanie o własnej wiedzy było większe niż rzeczywiste umiejętności.
Inaczej wyglądały rezultaty uczniów korzystających z tutora wyposażonego w pedagogiczne zabezpieczenia. Narzędzie nie podawało od razu rozwiązania, lecz prowadziło przez kolejne etapy zadania. Dzięki temu nie pojawił się spadek wyników na samodzielnym sprawdzianie. Nie odnotowano jednak również istotnej przewagi nad tradycyjną nauką bez AI.
Badanie: „Generative AI without guardrails can harm learning”, PNAS 2025
Tutor AI może uczyć skutecznie
Odmienne wyniki przyniósł eksperyment przeprowadzony na Uniwersytecie Harvarda. Wzięło w nim udział 194 studentów fizyki. Część uczestników uczyła się podczas zajęć prowadzonych metodą aktywnego uczenia, pozostali korzystali ze specjalnie przygotowanego tutora AI.
Studenci pracujący z tutorem osiągnęli ponad dwukrotnie większy krótkoterminowy przyrost wiedzy. Potrzebowali przy tym mniej czasu, a także deklarowali większe zaangażowanie i motywację.
Nie był to jednak zwykły chatbot. Narzędzie zostało przygotowane dla konkretnego kursu, wyposażone w sprawdzone rozwiązania i zaprojektowane zgodnie z zasadami skutecznego nauczania. Prowadziło studenta krok po kroku, dostosowywało tempo pracy i udzielało informacji zwrotnej.
Wynik jest obiecujący, ale trzeba zachować ostrożność. Badanie dotyczyło jednego kursu akademickiego i zaledwie dwóch lekcji. Nie wiadomo jeszcze, czy podobny efekt utrzymałby się przez cały semestr ani czy pojawiłby się w szkole podstawowej lub ponadpodstawowej.
Badanie: „AI tutoring outperforms in-class active learning”, Scientific Reports 2025
AI wspierająca nauczyciela
Jeszcze inny model sprawdzili naukowcy ze Stanford University. W eksperymencie uczestniczyło 900 korepetytorów pracujących z około 1800 uczniami. Tym razem AI nie zastępowała nauczyciela i nie rozwiązywała zadań za ucznia. W czasie rzeczywistej rozmowy podpowiadała korepetytorowi, jakie pytanie może zadać i jak pomóc uczniowi dojść do rozwiązania.
Uczniowie pracujący z nauczycielami wspieranymi przez AI mieli o 4 punkty procentowe większą szansę opanowania danego zagadnienia. W przypadku mniej doświadczonych i słabiej ocenianych korepetytorów różnica wynosiła aż 9 punktów procentowych.
Analiza rozmów pokazała, że nauczyciele korzystający ze wsparcia AI częściej prosili uczniów o wyjaśnienie sposobu myślenia, zadawali pytania pomocnicze i rzadziej ograniczali się do ogólnych pochwał.
Badanie Stanford University: Tutor CoPilot
Najpierw myślenie, potem technologia
Trzy eksperymenty nie prowadzą do prostego wniosku, że AI jest dobra albo zła dla edukacji. Pokazują natomiast, że ogromne znaczenie ma sposób jej zaprojektowania i wykorzystania.
Zwykły chatbot, który szybko podaje gotową odpowiedź, może poprawić wynik zadania, a jednocześnie osłabić samodzielne uczenie się. Starannie przygotowany tutor może natomiast zadawać pytania, stopniować pomoc i dostosowywać tempo pracy. Jeszcze większy potencjał może mieć AI wspierająca nauczyciela, a nie próbująca go zastąpić.
Dlatego szkoła nie powinna zatrzymać się na pytaniu: „Czy pozwolić uczniom korzystać z AI?”. Ważniejsze jest pytanie: „Jak korzystać z niej, aby uczeń nadal musiał myśleć?”.
Sztuczna inteligencja może pomóc przejść drogę do rozwiązania. Nie powinna jednak przechodzić tej drogi za ucznia.
OECD Digital Education Outlook 2026 [PDF – EN]
Więcej o AI i edukacji
Sztuczna inteligencja nie jest już dla uczniów technologią przyszłości. Z raportu „Internet dzieci 2026. Smartfon, media społecznościowe i AI w codzienności najmłodszych” wynika, że z chatbotów AI korzysta już 43 procent młodych użytkowników internetu.
Dlatego coraz ważniejsze staje się pytanie nie tylko o dostęp do nowych narzędzi, lecz także o kompetencje potrzebne do rozsądnego posługiwania się nimi. Więcej na ten temat piszę w refleksji „Kompetencje ucznia w czasach AI”.
Czy sztuczna inteligencja powinna przekazywać uczniowi gotowe odpowiedzi, czy raczej pomagać mu samodzielnie myśleć? Temu zagadnieniu poświęcona jest rozmowa „EduChat – Maciej Kopiec”.
Szerszą perspektywę zmian zachodzących w szkole przedstawia rozmowa „AI w szkole – Jowita Michalska”. O krytycznym myśleniu, relacjach i odpowiedzialności człowieka w świecie nowych technologii mówi również prof. Przemysław Kazienko w podcaście „Sztuczna inteligencja i edukacja”.