84 proc. nastolatków uważa hejt za jedno z najbardziej szkodliwych zjawisk w internecie. Ponad połowa sądzi, że osoby obrażające innych pozostają bezkarne. Tymczasem radykalizacja młodzieży nie musi rozpoczynać się od kontaktu z organizacją ekstremistyczną. Czasem jej początkiem jest pozornie niewinny mem, krótki film albo internetowy żart.
28 października 2026 roku NASK – Państwowy Instytut Badawczy opublikował opracowanie „Hejt, radykalizacja i ekstremizm. O wpływie środowiska cyfrowego na postawy młodych ludzi”. Autorką 62-stronicowej publikacji jest Anna Borkowska, ekspertka NASK zajmująca się edukacją cyfrową.
Opracowanie łączy wyniki badań polskich i międzynarodowych z analizą mechanizmów radykalizacji oraz wskazówkami dla nauczycieli. Nie jest nowym badaniem empirycznym, lecz ekspercką syntezą wiedzy o zagrożeniach w cyfrowym środowisku dorastania.
Hejt w liczbach. Co pokazują badania?
Publikacja przywołuje dane Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji z 2026 roku oraz raportu NASK „Nastolatki 3.0”. Wynika z nich, że agresja internetowa jest problemem dostrzeganym zarówno przez młodzież, jak i starszych użytkowników mediów.
93%
badanych w wieku 15 lat i więcej uznaje hejt za ważny problem społeczny.
78%
badanych w wieku 15+ zetknęło się z mową nienawiści w mediach.
84%
nastolatków uważa hejt za jedno z najbardziej szkodliwych zjawisk w internecie.
51,3%
nastolatków sądzi, że osoby obrażające innych pozostają bezkarne.
W tym samym zestawieniu 70 proc. nastolatków postrzega mowę nienawiści jako ważny problem, ale 33 proc. uznaje wolność słowa w internecie za ważniejszą niż przeciwdziałanie temu zjawisku.
Dane pokazują istotne napięcie. Młodzi ludzie dostrzegają szkodliwość agresji, a jednocześnie część z nich ma wątpliwości dotyczące granic odpowiedzialności za słowo. Dla szkoły to argument, aby nie ograniczać edukacji cyfrowej do bezpieczeństwa danych i obsługi technologii, lecz uczyć również rozróżniania krytyki, obrażania i mowy nienawiści.
Przytoczone wyniki pochodzą z różnych badań i nie należy ich traktować jako jednej wspólnej próby
Radykalizacja nie zawsze zaczyna się od ekstremizmu
Jednym z najważniejszych wątków opracowania jest zmiana sposobu docierania skrajnych ideologii do młodych odbiorców.
Anna Borkowska opisuje, jak przekazy promujące nienawiść i wykluczenie mogą przybierać formę humorystycznych filmów, memów, internetowych wyzwań czy treści związanych z grami. Ich oddziaływanie nie polega wyłącznie na bezpośrednim przekonywaniu do określonych poglądów.
Ważnym mechanizmem jest stopniowe oswajanie odbiorcy z agresją i pogardą. To, co początkowo wydaje się prowokacją lub żartem, przy wielokrotnym kontakcie może zacząć być odbierane jako coś zwyczajnego.
Autorka zwraca uwagę na rolę popularnych platform społecznościowych, algorytmów rekomendacyjnych oraz zamkniętych społeczności internetowych. Młody człowiek może najpierw natrafić na pojedynczy materiał, a następnie stopniowo wchodzić w środowisko, które wzmacnia jego przekonania i oferuje poczucie przynależności.
Nie oznacza to, że każdy kontakt z radykalną treścią prowadzi do ekstremizmu. Publikacja opisuje możliwe mechanizmy i czynniki ryzyka, a nie nieuchronną drogę rozwoju każdego nastolatka.
Dlaczego młodzi ludzie mogą być podatni na manipulację?
Radykalizacja nie jest wyłącznie problemem dostępu do szkodliwych informacji. Ma również wymiar psychologiczny i społeczny.
Poszukiwanie tożsamości, potrzeba akceptacji, doświadczenie odrzucenia, frustracja czy samotność mogą sprawiać, że zamknięte społeczności internetowe stają się dla niektórych młodych ludzi szczególnie atrakcyjne.
Skrajne grupy potrafią oferować proste odpowiedzi na skomplikowane pytania, wskazywać jednoznacznego winnego problemów i budować silne poczucie wspólnoty. Szczególnie niebezpieczny staje się moment, gdy przynależność do grupy wymaga odrzucenia dialogu, pogardy wobec innych albo usprawiedliwiania przemocy.
Warto dostrzec tu ważną zależność wychowawczą: młody człowiek potrzebuje nie tylko wiedzy pozwalającej rozpoznać manipulację, lecz także relacji, w których czuje się ważny i akceptowany.
Nie należy jednak utożsamiać samotności, buntu czy kontrowersyjnych poglądów z radykalizacją. Są to różne zjawiska, wymagające uważnego rozpoznania.
Co wynika z analizy NASK dla szkoły?
Publikacja wskazuje, że skuteczna profilaktyka powinna zaczynać się znacznie wcześniej niż w momencie pojawienia się poważnego incydentu. Potrzebne jest codzienne kształtowanie kompetencji społecznych i cyfrowych.
Szczególnie ważne wydają się trzy obszary.
Po pierwsze, krytyczne myślenie. Uczniowie powinni rozumieć, jak działają algorytmy, dlaczego treści wywołujące silne emocje zdobywają popularność oraz jak odróżniać informację od propagandy i manipulacji.
Po drugie, kultura relacji. Szkoła powinna konsekwentnie reagować na poniżanie, wykluczanie i przemoc słowną, również wtedy, gdy są przedstawiane jako żart. Jednocześnie musi pozostawiać przestrzeń do różnicy zdań, rzeczowej krytyki i trudnej rozmowy.
Po trzecie, zaufanie do dorosłych. Nauczyciel, który zauważa niepokojące zmiany w zachowaniu ucznia, potrzebuje nie tylko procedur, lecz także umiejętności rozmowy bez natychmiastowego osądzania. Ważna jest również współpraca z rodzicami i specjalistami.
To rekomendacje wynikające z eksperckiej analizy NASK. Sam poradnik nie przedstawia eksperymentu potwierdzającego skuteczność konkretnego programu profilaktycznego.
Szkoła nie może pozostawać poza cyfrowym światem uczniów
Najważniejszy wniosek z lektury wykracza poza problem hejtu. Środowisko cyfrowe nie jest dziś osobną częścią życia młodego człowieka. Współtworzy jego relacje, język, tożsamość oraz sposób rozumienia świata.
Dlatego edukacja nie może kończyć się na zasadach bezpiecznego korzystania z internetu. Musi również pomagać rozpoznawać mechanizmy wpływu, rozwijać samodzielność myślenia i odpowiedzialność za drugiego człowieka.
Warto przy tym pamiętać, że sama obecność w cyfrowym świecie nie oznacza umiejętności krytycznego oceniania treści.
Opracowanie NASK stawia przed współczesną szkołą istotne pytanie: czy potrafimy rozpoznać moment, w którym internetowy żart przestaje być żartem, a staje się narzędziem poniżania, wykluczania i manipulacji?
Być może właśnie tutaj zaczyna się jedno z najważniejszych zadań wychowawczych szkoły: nie tylko chronić młodych przed przemocą, lecz także uczyć ich odwagi myślenia, odpowiedzialności za słowo i szacunku wobec drugiego człowieka.
Źródło i pełna publikacja
Anna Borkowska, Hejt, radykalizacja i ekstremizm. O wpływie środowiska cyfrowego na postawy młodych ludzi, NASK – Państwowy Instytut Badawczy, Warszawa 2026, 62 strony, ISBN 978-83-68356-87-8.

