Szkoła pełna autorytetów

W tym wszystkim potrafią być pogodni i otwarci. To właśnie oni budują jakość współczesnej edukacji. Jednak wielu chciałoby takim być, lecz nie potrafi. Co więc powinien robić nauczyciel, żeby stawać się niekwestionowanym autorytetem w oczach dzieci, młodzieży, rodziców i dyrekcji? Tu nie ma miejsca na połowiczne rozwiązania. Tylko nauczyciel z autorytetem może naprawdę prowadzić młodych ścieżkami edukacyjnej przygody w coraz bardziej złożonym i wymagającym świecie.

 

Co buduje autorytet nauczyciela

Według badań dr Marii Kuzin i dr hab. Wojciecha Walata dotyczących „Autorytetu nauczyciela we współczesnej szkole”, zgodnie z głosem uczniów, o autorytecie nauczyciela decyduje sprawiedliwe ocenianie (74%), wiedza i kompetencje merytoryczne (68%), szacunek do ucznia (65%) oraz konsekwencja w zasadach (61%). Natomiast autorytet niszczy faworyzowanie uczniów (69%), brak konsekwencji (63%) i ośmieszanie ucznia (58%).

Nauczyciel „z powołania”

Jako wieloletni dyrektor szkół, niejednokrotnie słyszałem zarówno od uczniów, jak i od rodziców, że ten pan czy tamta pani to nauczyciele „z powołania”. Takie słowa zawsze wywoływały we mnie radość, ale też skłaniały do refleksji: co takiego sprawia, że dana osoba zasługuje na to zaszczytne miano? Głębsze obserwacje pozwoliły mi stworzyć listę postaw, które – moim zdaniem – są nieodzowne i realnie wpływają na jakość nauczycielskiego autorytetu.

Zasady dają bezpieczeństwo

Na pierwszym miejscu umieściłbym zasady, którymi nauczyciel się kieruje. Powinny być jasne, czytelne i stałe. To właśnie one decydują o tym, jaka relacja zawiąże się pomiędzy nauczycielem, a uczniem. Dzięki nim możliwe stanie się spokojne i pełne zaufania podążanie ścieżką dydaktyczną, kulturalne zabieranie głosu czy efektywna praca w zespole. To także one sprawią, że przekazywanie błędów nie będzie wyrazem krytyki czy poniżenia, lecz formą wsparcia. Stałość zasad da uczniowi przewidywalność, a w konsekwencji poczucie bezpieczeństwa.

Kompetencje i profesjonalizm

Drugim, nieodzownym komponentem autorytetu nauczyciela jest konsekwencja i sprawiedliwość. Równe zasady dla wszystkich, proporcjonalne reakcje – adekwatne do sytuacji, skali problemu czy zachowania – oraz brak „humorów dnia” są tu absolutnie kluczowe. Autorytet to także kompetencje, które uczeń potrafi zauważyć. Jasno określone cele lekcji, sensownie dobrane zadania, przejrzysta struktura zajęć i rzetelna informacja zwrotna sprawiają, że uczniowie czują, iż nauczyciel panuje nad procesem nauczania. Warto do tego dodać profesjonalny język, dbałość o jakość pracy i warsztat nauczyciela. W dzisiejszych realiach niezbędna staje się również znajomość zasad neurodydaktyki, umiejętność stosowania nowoczesnych technologii – w tym AI – oraz rozwijanie kluczowych kompetencji podczas lekcji.

Relacje – najważniejszy nośnik wpływu

Kolejnym, obowiązkowym elementem postawy nauczyciela są relacje. To właśnie one stanowią najważniejszy i niezastąpiony „nośnik” jego wpływu. Powinny być oparte na życzliwości, mieć jasno określone granice i unikać nadmiernego spoufalania. Relacje budowane nie tylko w sali lekcyjnej, ale także na boisku, podczas wycieczek czy wspólnych rozgrywek planszowych – wszystkie te sytuacje zacieśniają więź i wzmacniają zaufanie.

Szkoła musi mówić jednym głosem

Ostatnim, ale nie mniej ważnym składnikiem nauczycielskiego autorytetu, jest wspólny front szkoły. Autorytet nauczyciela wzrasta, gdy szkoła prezentuje spójne, dostosowane do współczesnych wyzwań standardy i aktywnie wspiera swoich liderów. To daje nauczycielowi poczucie, że nie jest „sam na scenie” i pozwala mu być kompatybilnym z systemem, którego jest częścią.

Co niszczy autorytet nauczyciela

Już Marcus Tullius Cicero, rzymski mówca i filozof, w I wieku przed naszą erą zwracał uwagę, że „Autorytet tych, którzy uczą, często staje się przeszkodą dla tych, którzy chcą się uczyć”. Niestety, mimo upływu tylu stuleci, wciąż zdarza się, że te słowa brzmią aktualnie. Wiele szkół i nauczycieli, często nieświadomie, utrudnia uczniom rozwój – odbierając im nie tylko motywację, ale też cele dostrojone do ich potencjału, talentów i dynamicznie zmieniającego się świata. Co gorsza, często nieświadomie wspierają ten proces również rodzice i media.

Jednym z najpoważniejszych czynników niszczących autorytet nauczyciela jest podważanie jego mandatu. Publiczne kwestionowanie decyzji nauczyciela, brak wsparcia ze strony dyrekcji, „odwoływanie” jego zasad na szkolnym korytarzu czy w mediach społecznościowych – wszystko to podważa jego pozycję znacznie szybciej niż jakikolwiek pojedynczy konflikt z uczniem. Dodatkowo, chaos zasad w obrębie szkoły – zarówno tych dydaktycznych, jak i wychowawczych – gdzie „u jednego nauczyciela wolno, a u drugiego nie”, brak rutyn czy spóźnione reakcje sprawiają, że uczniowie nie dostrzegają stabilnego porządku. To z kolei zachęca ich do testowania granic i wchodzenia w przestrzeń samowoli. Koniecznym dla autorytetu nauczycieli jest także ciągle podtrzymywanie i rozwijanie przejętego kierunku działania szkoły realizowane także przez nowego dyrektora.

Kryzys wsparcia i przeciążenie nauczycieli

Wśród kolejnych systemowych czynników osłabiających sprawczość i dobrostan nauczycieli – a tym samym ich skuteczność i społeczny autorytet – znajduje się przeciążenie obowiązkami, nadmiar biurokracji, brak potrzebnych zasobów, zbyt liczne klasy, przemocowy i zastraszający styl zarządzania oraz brak pozytywnego wzmocnienia i nagradzania pracy. Jeszcze jednym istotnym problemem jest brak sensownego rozwoju zawodowego i realnego wsparcia – braki w możliwościach szkoleń, ich dofinansowania, a często też same szkolenia, które nie przekładają się na praktykę, ani nie wpisują się w strategię rozwoju placówki. Równie dotkliwy jest brak mentoringu oraz rzetelnej, konstruktywnej informacji zwrotnej. To wszystko wprost uderza w autorytet kompetencji każdego nauczyciela.

Nauczyciel, który zostaje na całe życie

„Był dla mnie mistrzem. Uczył nas myślenia, odpowiedzialności za słowo i odwagi ducha. To, co wtedy otrzymałem, pozostało ze mną na całe życie.” — tak w książce „Dar i tajemnica” Jan Paweł II wspomina swojego nauczyciela i wychowawcę, Mieczysława Kotlarczyka. To właśnie on stał się dla przyszłego papieża autorytetem – człowiekiem, który wywarł wpływ nie tylko na jego losy, ale i na bieg historii.

Czy młodzi nadal potrzebują autorytetów?

Czy w dzisiejszym świecie możemy mieć jakiekolwiek wątpliwości, że młody człowiek nadal potrzebuje autorytetów? Zatem czy nauczyciel – niezależnie od czasu i kontekstu – powinien nim być? Choć rzeczywistość wydaje się coraz bardziej spolaryzowana, a poglądy często przybierają skrajne formy, autorytet nigdy nie powinien przyjmować postawy autorytarnej. Wręcz przeciwnie – współczesny nauczyciel-autorytet to ktoś głęboko profesjonalny, ale i bliski. Taki, który buduje relacje oparte na zaufaniu, sprawiedliwości, wartościach i konsekwencji.

Musimy pamiętać, że to, jacy będą nasi nauczyciele i jaka będzie szkoła, ma bezpośredni wpływ na to, jakim miejscem stanie się świat. Jednak czy mimo wszystko dzieci i młodzież znajdą dziś drogę pod przewodnictwem wyjątkowych wychowawców? Odpowiedź na to pytanie zależy nie tylko od nich samych. Zależy również – a może przede wszystkim – od nas wszystkich.

Więcej o zmianach w edukacji przeczytasz tutaj.