Badanie przeprowadzili Angelina R. Sutin, Martina Luchetti i Antonio Terracciano z Florida State University College of Medicine oraz Yannick Stephan z Uniwersytetu w Montpellier. Wyniki opublikowano w 2025 roku w czasopiśmie Journal of Psychiatric Research.
Poczucie celu w życiu a depresja młodzieży to główny temat analizy, w której naukowcy sprawdzali, czy przekonanie, że własne życie ma kierunek i sens, wiąże się z ryzykiem wystąpienia objawów depresyjnych podczas przechodzenia od adolescencji do dorosłości. Wyniki wskazują na istotną zależność, która może mieć znaczenie również dla współczesnej edukacji.
Jak przebiegało badanie?
Analiza objęła 2821 osób w wieku 17–19 lat, uczestniczących w amerykańskim badaniu podłużnym Panel Study of Income Dynamics. Młodzi odpowiadali, jak często w ostatnim miesiącu czuli, że ich życie ma kierunek lub cel. Ich stan obserwowano następnie przez okres do dziesięciu lat, w kolejnych pomiarach prowadzonych co dwa lata.
Na początku badania uczestnicy nie przekraczali przyjętego przez badaczy progu podwyższonego dystresu psychicznego. W dalszej obserwacji u 386 osób, czyli 13,7 proc. badanej grupy, odnotowano objawy wskazujące na depresję.
Naukowcy uwzględnili w analizach między innymi wiek, płeć, pochodzenie, wykształcenie rodziców i historię wcześniejszej diagnozy psychiatrycznej. Pozwoliło to dokładniej ocenić związek między poczuciem celu a późniejszą kondycją psychiczną badanych.
Poczucie celu w życiu a depresja młodzieży – najważniejsze wyniki
Silniejsze poczucie celu w późnej adolescencji wiązało się z niższym ryzykiem wystąpienia objawów depresyjnych w kolejnych latach. Zależność utrzymała się także po uwzględnieniu wcześniejszej historii problemów psychicznych.
Była podobna w analizowanych grupach, między innymi wśród kobiet i mężczyzn oraz osób o różnym statusie społeczno-ekonomicznym.
Badacze sprawdzili również, czy wynik nie wynika z tego, że obniżone poczucie celu było już wczesnym sygnałem nadchodzącego kryzysu psychicznego. Po wyłączeniu osób, u których objawy pojawiły się w pierwszych dwóch latach obserwacji, związek nadal był widoczny.
To ważne ustalenie, ponieważ sugeruje, że poczucie celu może być jednym z zasobów psychicznych związanych z późniejszym zdrowiem młodego człowieka. Nie oznacza jednak, że jego obecność gwarantuje uniknięcie depresji.
Co to znaczy dla szkoły?
W tym badaniu „cel w życiu” oznaczał poczucie kierunku i sensu, a nie konkretny plan kariery, wysokie osiągnięcia czy gotową odpowiedź na pytanie o przyszłość.
To ważne rozróżnienie w świecie edukacji, w którym młodzi ludzie coraz częściej słyszą pytania o wyniki, przyszły zawód i sukces zawodowy, a znacznie rzadziej o to, co naprawdę jest dla nich ważne.
Wyniki przypominają, że wychowanie nie może ograniczać się do przekazywania wiedzy i przygotowywania do egzaminów. Równie istotne może być tworzenie warunków, w których młody człowiek odkrywa własne możliwości, rozpoznaje wartości, buduje relacje i dostrzega sens podejmowanych działań.
Szkoła może wspierać ten proces poprzez uważne relacje, rozmowy o przyszłości, powierzanie uczniom odpowiedzialności oraz dostrzeganie ich mocnych stron.
Podobne pytania o znaczenie relacji, dobrostanu i sensu edukacji pojawiają się w opisywanym przez Wiarygodną Edukację Projekcie Szkół Rozkwitu Uniwersytetu Harvarda.
Trzeba jednak podkreślić, że badanie nie sprawdzało konkretnych działań szkolnych ani nie dowodzi, że takie praktyki zapobiegają depresji.
O czym trzeba pamiętać?
Było to badanie obserwacyjne, dlatego nie pozwala stwierdzić, że poczucie celu samo w sobie chroni przed depresją.
Ponadto objawy oceniano za pomocą skali dystresu psychicznego, a nie na podstawie diagnozy klinicznej. Autorzy wskazują również, że badanie przeprowadzono w jednym kraju o wysokim dochodzie, dlatego warto sprawdzić, czy podobna zależność występuje w innych warunkach społecznych i kulturowych.
Wyniki nie dają prostej recepty na zapobieganie depresji. Wnoszą jednak ważny głos do dyskusji o tym, czego młodzi ludzie potrzebują w okresie dojrzewania.
Może więc jednym z najważniejszych pytań, jakie współczesna szkoła powinna stawiać uczniowi, nie jest wyłącznie „Kim chcesz zostać?”, ale także „Co nadaje sens temu, co robisz?”.
Źródło: Sutin, A. R., Luchetti, M., Stephan, Y., Terracciano, A., „Purpose in life in late adolescence and incident depression over 10 years”, Journal of Psychiatric Research, 2025.

